«Στο κενό η βιώσιμη ανάπτυξη: Δομικές αντιφάσεις, νομοτεχνική προχειρότητα και κίνδυνος επενδυτικού “παγώματος” στο νέο Χωροταξικό για τον Τουρισμό»
Την απουσία της διευρυμένης διαβούλευσης όλων των εμπλεκομένων με τα θέματα Τουρισμού και Υποδομών ήρθε να καλύψει η online ημερίδα της ΔΗΣΥΜ με αντικείμενο την ανάλυση του υπό ψήφιση νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό. Σκοπός της εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε διαδικτυακά την Τετάρτη 24 Ιουνίου ήταν η ανάδειξη των κρίσιμων αστοχιών του σχεδίου και η κατάθεση ρεαλιστικών προτάσεων, μακριά από στείρες αντιπαραθέσεις, προκειμένου να διασφαλιστεί ένα εφαρμόσιμο, δίκαιο και νομικά θωρακισμένο πλαίσιο για τον κεντρικό πυλώνα της ελληνικής οικονομίας, τον Τουρισμό.
Κατά την εισαγωγική του τοποθέτηση, ο συντονιστής της συζήτησης και Πρόεδρος της Αντιπροσωπείας του ΤΕΕ, επικεφαλής ΔΗΣΥΜ, Νίκος Μήλης, τόνισε ότι παρά τις διακηρυγμένες «καλές προθέσεις» των αρμόδιων Υπουργείων, η πραγματικότητα της βιώσιμης ανάπτυξης κρίνεται στην πράξη. Η κοινή διαπίστωση των θεσμικών επιστημονικών φορέων συγκλίνει στο ότι το παρόν κείμενο αποτελεί μια πρόχειρη και αντιφατική νομοτεχνική υλοποίηση που, αντί να λύνει προβλήματα, απειλεί να παγώσει την επενδυτική δραστηριότητα και να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο δικαστικών διενέξεων.
Την έναρξη της εκδήλωσης σηματοδότησε η κεντρική τοποθέτηση του Πάρι Τσάρτα, Ομ. Καθηγητή Τουριστικής Ανάπτυξης, ο οποίος ανέλυσε τη στρατηγική διάσταση του τουριστικού προϊόντος και την ανάγκη σύνδεσης του χωροταξικού με την πραγματική φέρουσα ικανότητα των προορισμών, προειδοποιώντας για τις συνέπειες που έχουν τα λογικά άλματα και οι ασάφειες στην τουριστική οικονομία.
Οι Τοποθετήσεις των Συμμετεχόντων ανά Θεματικό Πάνελ
Η ημερίδα διαρθρώθηκε σε δύο εξειδικευμένες ενότητες, φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι την ακαδημαϊκή κοινότητα, έμπειρους μηχανικούς, εκπροσώπους των τουριστικών φορέων και την πολιτική ηγεσία:
- Πάνελ Υποδομών & Περιβάλλοντος: «Νέοι κανόνες ή οριζόντιες απαγορεύσεις;» Στο πρώτο πάνελ, ο Μανώλης Χριστοδουλάκης (Βουλευτής ΠΑΣΟΚ, ΚΤΕ Περιβάλλοντος) και ο Βασίλης Κοντεζάκης (Πρόεδρος ΤΕΕ Δ. Κρήτης) ανέδειξαν τη θεσμική διάσταση και την ανάγκη ισχυρής περιβαλλοντικής θωράκισης χωρίς αποκλεισμούς. Παράλληλα, οι πολιτικοί μηχανικοί Σωκράτης Μπαλτάς (ΔΠΘ) και Ευάγγελος Ματράγκος (ΕΜΠ) εστίασαν στις τεχνικές αστοχίες του σχεδίου, στο πρόβλημα συνοχής και εφαρμοσιμότητας, στις πρακτικές δυσκολίες που θα αντιμετωπίσουν οι μελετητές στο πεδίο της εφαρμογής και στον άμεσο κίνδυνο δικαστικών εμπλοκών, στηλιτεύοντας την απουσία ουσιαστικής, ειλικρινούς και σε βάθος διαβούλευσης με τους πολυπληθείς εμπλεκόμενους φορείς προτού το νομοσχέδιο οδηγηθεί προς ψήφιση στη Βουλή. Όλοι συμφώνησαν ότι η φέρουσα ικανότητα είναι ένα δυναμικό εργαλείο και χωρίς ενιαία μεθοδολογία θα δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από αυτά που επιχειρεί να λύσει.
- Πάνελ Τουρισμού: «Πώς επιδρά στον τουρισμό που θέλουμε;» Στο δεύτερο πάνελ, η Κατερίνα Σπυριδάκη (Βουλευτής ΠΑΣΟΚ, ΚΤΕ Τουρισμού) στηλίτευσε την απουσία ουσιαστικής και σε βάθος διαβούλευσης με την αγορά, αλλά και την έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού για το τουριστικό προϊόν της χώρας, εργαλείο του οποίου οφείλει να είναι το νέο χωροταξικό πλαίσιο και όχι το αντίστροφο. Ο Ηλίας Κικίλιας (Γενικός Διευθυντής ΙΝΣΕΤΕ), η Δρ. Ευθυμία Σαραντάκου (Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής) και ο Θεόφιλος Κυρατσούλης (Σύμβουλος ΠΟΞ) ανέλυσαν τις άμεσες επιπτώσεις των νέων ρυθμίσεων στην ελκυστικότητα του ελληνικού τουριστικού προϊόντος, επισημαίνοντας τις στρεβλώσεις που προκαλούν τα ισοπεδωτικά οριζόντια μέτρα στην αναπτυξιακή δυναμική των περιφερειών. Μετέφεραν την εικόνα από την αγορά και το πεδίο της εφαρμογής, εστιάζοντας στις πρακτικές δυσκολίες που θα αντιμετωπίσουν οι μελετητές και οι επενδυτές, καθώς και στον άμεσο κίνδυνο να οδηγηθούν οι νέες διατάξεις σε ακύρωση από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ).
Οι 4 Βασικοί Άξονες των Δομικών Αδυναμιών
Όπως αναλύθηκε εκτενώς από τους συμμετέχοντες, το νομοσχέδιο πάσχει δομικά σε τέσσερα κρίσιμα σημεία:
- Νομοτεχνική προχειρότητα και «γκρίζες ζώνες»: Το κείμενο εμφανίζει εικόνα αποσπασματικής συγγραφής με κραυγαλέα λάθη στις παραπομπές μεταξύ άρθρων (π.χ. λανθασμένες αναφορές για την κατηγοριοποίηση των περιοχών και ανύπαρκτες παραγράφους), ενώ εισάγει ασαφείς όρους χωρίς ορισμό, όπως τα «Σχέδια Branding». Το πιο επικίνδυνο σημείο εντοπίζεται στη μεταβατική περίοδο για τον Τοπικό Πολεοδομικό Σχεδιασμό (ΓΠΣ, ΣΧΟΟΑΠ), όπου η διατύπωση αφήνει ανοιχτό το παράθυρο για αναδρομική ανατροπή υφιστάμενων σχεδίων, προκαλώντας ερμηνευτικό χάος.
- Φιλοσοφική ανακολουθία και ισοπεδωτικά μέτρα: Ενώ το σχέδιο ορθά εισάγει τον διαχωρισμό της χώρας σε 5 ζώνες τουριστικής πίεσης, αυτοακυρώνεται επιβάλλοντας οριζόντιους «κόφτες». Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η οριζόντια αναστολή νέων αδειών βραχυχρόνιας μίσθωσης σε νεόδμητες κατοικίες για όλα τα νησιά της χώρας, εξισώνοντας τις υπερ-κορεσμένες περιοχές με νησιά που βρίσκονται σε πρώιμη ανάπτυξη. Αντίστοιχα, στη δόμηση εκτός σχεδίου επιβάλλεται οριζόντιο όριο αρτιότητας 8 στρεμμάτων για όλες τις υπόλοιπες κατηγορίες περιοχών, ανεξάρτητα από τις ιδιαίτερες ανάγκες τους.
- Μετωπικές συγκρούσεις διατάξεων: Στο κείμενο εντοπίζονται σοβαρά παράδοξα, όπως το «αλαλούμ» με το πλαφόν των κλινών στα νησιά. Το Άρθρο 5 επιτρέπει τουριστικά καταλύματα έως 350 κλινών σε Αναπτυγμένες Περιοχές, ενώ το Άρθρο 6 θέτει οριζόντιο όριο 100 κλινών για νέα καταλύματα σε συγκεκριμένα νησιά (π.χ. Μύκονος, Σαντορίνη, Πάρος). Η ταυτόχρονη ισχύς αυτών των διατάξεων τινάζει την αξιοπιστία του σχεδίου στον αέρα.
- Νομική ευαλωτότητα και ακυρωτικός κίνδυνος στο ΣτΕ: Η εισαγωγή μιας χαλαρής δέσμευσης (απλή «υποχρέωση λήψης υπόψη χωρίς ευθυγράμμιση») στο Άρθρο 2, την ίδια στιγμή που άλλα άρθρα επιβάλλουν απόλυτες και οριζόντιες απαγορεύσεις, δημιουργεί μια νομική ασυνέπεια που αποτελεί «βόμβα» στα θεμέλια του σχεδίου. Παράλληλα, διαπιστώθηκε απόλυτο αδιέξοδο σχετικά με την εφαρμογή της Φέρουσας Ικανότητας.
Οι Ρεαλιστικές Προτάσεις των Φορέων
Στο κλείσιμο της εκδήλωσης, τονίστηκε υπάρχει ήδη ένα συγκεκριμένο πακέτο προτάσεων για τη ριζική διόρθρωση του σχεδίου που κωδικοποιείται στα εξής:
- Μεταβολή του βαθμού δεσμευτικότητας σε «υποχρέωση μη αντίθεσης», ώστε να διασφαλιστεί η νομική ανθεκτικότητα του πλαισίου.
- Ρητή ιεραρχική προστασία των Περιφερειακών Πλαισίων, στην περίπτωση που αυτά θεσπίζουν αυστηρότερους και δικαιολογημένους κανόνες προστασίας.
- Ενεργό ρόλο στις Περιφέρειες με την υποχρεωτική εκπόνηση εξειδικευμένων Σχεδίων Διαχείρισης Τουριστικών Προορισμών.
- Θωράκιση του Προγράμματος Ενεργειών με σαφή χρονοδιαγράμματα και εξασφαλισμένους οικονομικούς πόρους, ώστε να μην αποτελεί απλό ευχολόγιο.
Η ΔΗΣΥΜ και οι συμμετέχοντες φορείς απηύθυναν σαφές κάλεσμα προς το αρμόδιο Υπουργείο να μην προχωρήσει σε μια βιαστική θεσμοθέτηση εν μέσω θέρους. Αυτό που απαιτείται άμεσα είναι η παράταση και η έναρξη ενός ουσιαστικού, θεσμικού και ειλικρινούς διαλόγου, ώστε το νέο Χωροταξικό να αποτελέσει πραγματικό εργαλείο ασφαλούς ανάπτυξης για τις επόμενες δεκαετίες και όχι μια νέα πηγή πολεοδομικής σύγχυσης.
Το πλήρες περιεχόμενο της ημερίδας είναι διαθέσιμο στο YouTube, στον παρακάτω σύνδεσμο: https://www.youtube.com/watch?v=W5-a9wVe9lM